Deel III - Verborgen vermogen
Er is lokaal meer mogelijk dan we denken. Wanneer vraag en aanbod van energie slim bij elkaar worden gebracht, ontstaat er ruimte in ons systeem. Inwoners, bedrijven en overheden hebben samen de sleutel in handen om deze potentie te benutten.
Er is meer mogelijk dan we benutten
In heel Nederland ontstaan initiatieven van onderop om het energiesysteem slimmer en lokaler in te richten. Dat gebeurt vaak uit noodzaak: netcongestie en ruimtegebrek belemmeren groei en verduurzaming. Het draagt er ook aan bij dat de energievoorziening duurzaam, betrouwbaar en betaalbaar blijft.
Uit praktijkervaring en onderzoek blijkt dat er lokaal veel potentieel is – wat we ‘verborgen vermogen’ noemen. Dit bestaat uit: 1) het vermogen in het elektriciteitsnetwerk dat vrijkomt wanneer we de opwek, opslag, uitwisseling en gebruik van energie slim op elkaar afstemmen in locatie en tijd. En 2) het werkvermogen van burgers en bedrijven: zij willen en kunnen veel zelf doen, maar dit potentieel blijft vaak nog onbenut.
Het benutten van dit potentieel vraagt om anders kijken naar energie. Niet alleen vanuit het energiesysteem en energie-infrastructuur, maar juist ook vanuit de gebruikers (straat, wijk, of bedrijventerrein). Daarbij zijn nieuwe manieren van organiseren, waarderen en samenwerken nodig.
Beschrijving van illustratie
Deze illustratie toont een toekomstige woon- en werkomgeving op een puzzelachtige, gekleurde ondergrond vormgeven met gebouwen, windmolens en andere objecten, als symbool voor het zoeken naar het verborgen vermogen in een decentraal energiesysteem. De pijlers of uitdagingen gaan over werken, verplaatsen en wonen en over elektriciteit, warmte en groen gas.
Driedaagse Deepdive Decentraal
150 voorlopers uit praktijk en beleid onderzochten hoe het verborgen vermogen van het decentrale energiesysteem kan worden benut.
Zij brachten in een bijeenkomst van innovatienetwerk Transform in samenwerking met het Ministerie van KGG hun kennis samen over lokaal opwekken, opslaan en delen van energie, en hoe dit past binnen de decentrale ontwikkeling van het energiesysteem.
De conclusie: decentrale ontwikkelingen zijn waardevol maar krijgen nog te weinig ruimte en waardering in beleid, financiering en regelgeving. Lokaal vraag en aanbod koppelen levert winst op voor het energiesysteem, maar wordt nauwelijks financieel beloond. Wet- en regelgeving zijn vaak nog gericht op centrale oplossingen.
Waar kunnen we concreet mee aan de slag?
Het lokale potentieel wordt pas benut als we we lokaal vraag en aanbod écht waarderen – financieel én beleidsmatig. Er zijn in de 3-daagse acht prioriteiten geïdentificeerd:
- Tarieven die lagere kosten geven voor kortere transportafstanden en slim gebruik van het net.
- Juridische en organisatorische ruimte om lokale energiesystemen collectief te organiseren.
- Energieprogramma’s per wijk of gebied, met heldere opdracht en middelen.
- Meer data en gebiedsinzicht, gedeeld tussen partijen.
- Verplichte erkenning van energiemanagementsystemen (EMS) als maatregel voor het energielabel.
- Collectieve laadplekken met lokaal gebalanceerde opwek.
- Stimuleringsbeleid voor duurzame warmte en gassen.
- Gelaagde regie: technisch én bestuurlijk, horizontaal én verticaal.
Lees meer op de website van Transform
De praktijk laat zien dat het kan
De praktijk wijst uit dat regels, financiering en processen vaak nog zijn ingericht op het centrale energiesysteem. Decentrale initiatieven lopen aan tegen ingewikkelde wetgeving, gebrek aan financiële prikkels en versnipperde ondersteuning. Tegelijk wordt de toegevoegde waarde van lokale opwek, opslag en verbruik – zoals minder netgebruik en kortere transportafstanden – niet of nauwelijks financieel beloond.
Ook kennis en capaciteit op lokaal niveau vormen een uitdaging. Het verbinden van ruimtelijke plannen en energie is complex en vraagt nieuwe rollen van gemeenten, regio’s, marktpartijen en de gemeenschap. Dit vraagt om nieuwe vormen van samenwerking.
Er lopen verschillende pilots waarin gezocht wordt naar nieuwe vormen van financiering, nieuwe vormen van samenwerking en beleid en regelgeving.
Uit de praktijk: Stad aan 't Haringvliet bouwt aan het energiesysteem van de toekomst
In Stad aan ’t Haringvliet voorziet een slim lokaal energiesysteem 17 nieuwbouwwoningen van duurzame warmte en koeling. Rosalie van der Ende en Niels de Smet van Hylife Innovations vertellen hoe het werkt. ‘Dit is hoe het energiesysteem van de toekomst eruit kan zien.’
