Deel III – De kracht van de regio

Deel III presenteert het Manifest, de regio's aan het werk en een blik op de toekomst.

Manifest De kracht van de Regio 2025

In september 2025 hebben de regio's gezamenlijk het "Manifest De kracht van de Regio 2025" gepubliceerd.

Dit manifest is voortgekomen uit de behoefte van de regio’s om het belang van de regionale samenwerking kenbaar te maken zodat dit meegenomen kan worden in de uitwerking van de Interbestuurlijke Samenwerkingsagenda (ISA). In ISA werken gemeenten, waterschappen, provincies, netbeheerders en de rijksoverheid afspraken uit over de samenwerking in het energiesysteem richting 2030 en verder.

In dit manifest vertellen de regio’s het verhaal over wat hun bijdrage aan de energietransitie was en is en wat ze verder nog met elkaar willen oppakken.

Zo maken ze zichtbaar aan elkaar, aan de regionale samenwerkingspartners en aan de landelijke opdrachtgevers hoe zij gebiedsgericht werken aan de ontwikkeling en de uitvoering van regionale energiesystemen. Zij bieden ook zicht op waar zij de komende tijd met elkaar de schouders onder willen zetten.

Hieronder volgen een aantal belangrijke punten uit dit manifest.

Lees het volledige manifest met alle praktijkvoorbeelden:

Manifest De kracht van de regio

Manifest De kracht van de regio

Regio's aan het werk

In 2019 werd in het Nederlandse Klimaatakkoord het gezamenlijke doel afgesproken om tenminste 35 TWh aan grootschalige duurzame elektriciteit op land op te wekken in 2030.

Om dat te realiseren hebben de gemeenten, provincies en waterschappen 30 regio’s gevormd, met de Regionale Energiestrategie (RES) als leidraad.

In de 30 RES-regio's werken overheden, netbeheerders en maatschappelijke partijen inmiddels ruim 6 jaar samen aan de regionale energietransitie.

Uit de PBL-monitor 2025 en gesprekken met betrokkenen komt naar voren dat de meerwaarde van de regionale samenwerking inmiddels veel groter is dan alleen het behalen van de doelstelling van tenminste 35 TWh in 2030. Bijvoorbeeld:

  • Regio's zorgen voor innovatie en nieuwe ideeën;
  • Regio's onderhouden contact met de samenleving;
  • Regio's hebben een continue blik op de toekomst.
Regio's aan het werk

Innovatie & broedplaats voor nieuwe ideeën

De regio fungeert als een ‘tussenruimte’ tussen provincies, gemeenten, waterschappen, netbeheerders en andere partijen.

Hier leren ambtenaren en bestuurders elkaar kennen en ontstaat in veel gevallen een samenwerking met onderling vertrouwen.

Wereld van B in RES regio Stedendriehoek

Nieuwbouwwijk De Hoven Noord in Zutphen kan op de klassieke manier wellicht niet tijdig over voldoende stroom beschikken. In een masterclass ‘De wereld van B’ onderzoeken deelnemers uit RES-regio Stedendriehoek hoe het anders kan. Er komen talloze innovatieve ideeën uit de groepen naar voren. ‘Energie is integraal onderdeel van ruimtelijke ontwikkeling.

Lees het praktijkverhaal

Wereld van B in RES regio Stedendriehoek

Er is de mogelijkheid om veel verschillende standpunten op informele wijze bij elkaar te brengen, waarmee de RES-samenwerking een broedplaats voor nieuwe ideeën wordt.

Veel regio’s jagen ook innovatie aan.

Noord-Limburgse innovatie rondom de inrichting van zonneparken in de natuur

Als invulling van de doelstellingen van de RES 1.0 van Noord- en Midden Limburg zijn op een voormalige vuilstortplaats 30.000 zonnepanelen geplaatst tussen struiken, houtwallen en kruidenrijk grasland. Diverse diersoorten leven er lustig op los. En je kunt er nog prachtig wandelen ook.

Lees het praktijkverhaal

Richard Kaper die voor de kaart "Energieregio Arnhem" staat

Contact met de samenleving

De RES biedt een plaats waar verschillende partijen samenkomen: overheden, netbeheerders, maatschappelijke partijen, bedrijven.

In verschillende RES'en hebben maatschappelijke partners en bedrijven een structurele plek aan tafel, wat het mogelijk maakt om een brug te slaan tussen beleid en uitvoering.

Daarnaast besteden de RES-regio's veel aandacht aan het betrekken van inwoners en belanghebbenden.

‘Het spanningsveld tussen eigenaren en inwoners los je niet zomaar op.’

Veel RES-regio’s kunnen voor windprojecten gebruikmaken van gronden van Rijkswaterstaat, Staatsbosbeheer of het waterschap. In onze regio is de meeste grond in bezit van agrariërs en ondernemers. Het leek ons dus verstandig om tijdig met hen in gesprek te gaan over hoe zij tegenover windturbines op hun grond staan.’

Lees het praktijkverhaal

Netcongestie als maatschappelijk probleem: samenwerken met netbeheerder en lokale ondernemers

In het uiterste geval kan het zijn dat netbeheerder Enexis deze winter op 22 plekken in ons land preventief stroom moet uitschakelen als het erg koud is. Oisterwijk ligt in zo’n gebied. Wethouder Eric Logister ziet het als een wake-upcall. ‘Energietransitie gaat ook over economie en veiligheid.’

Lees het praktijkverhaal

Astrid Madsen en Martijn Spaan

Blik op de toekomst

De regio’s hebben een opdracht die niet gericht is op het nu, maar op de toekomst. Regio’s kennen daarmee ook een samenwerking waar altijd de blik op de toekomst gericht is.

Veel regio’s richten zich dan ook op de belangrijke vragen over de toekomst van het energiesysteem, en stellen energiesysteemverkenningen en –perspectieven op, die ook door vertaald worden naar uitvoering van concrete projecten.

Energieperspectieven in de regio

Steeds meer regio’s ontwikkelen een perspectief op het toekomstige energiesysteem: 10 zijn gereed, 4 in ontwikkeling en 7 regio’s hebben het voornemen om het op korte termijn te gaan ontwikkelen. Deze ontwikkeling ontstaat vanuit de behoefte om grip te krijgen op de vormgeving van het decentrale deel van het energiesysteem en het gesprek erover met belanghebbenden. Het geeft inzicht in de verwachte ontwikkelingen, de te maken keuzes en afhankelijkheden.

Lees verder