Deel II – Signalen uit de omgeving

• In 2025 werd de cruciale de rol van decentrale opwek en opslag juist in situaties van afnamecongestie steeds duidelijker. Waar netverzwaring voorlopig uitblijft, kunnen bedrijven en woonwijken alleen verder als bestuur en politiek ruimte creëren voor zon, wind en batterijen.
• (Landelijk) beleid moet gericht zijn op het gebruikmaken van deze potentie en geen nieuwe belemmeringen zoals afstandsnormen opwerpen. Ook moet er snel duidelijkheid komen over ruimtelijke regels voor opslag en wel zo dat deze broodnodige techniek zijn rol in het energiesysteem goed kan spelen.
• Het begrip ‘energieplanologie’ raakt in zwang. Terecht, want de noden van het energiesysteem wegen dikwijls niet zwaar genoeg in politieke afwegingen. De volgende stap is om bij het plannen van energieinfra, opslag en opwek ook echt andere afwegingen te maken en de ruimte te creëren die nodig is om het licht te laten branden en nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. Daarbij is snelle vergunningsverlening door lagere overheden essentieel.
• De energietransitie is in een nieuwe fase beland, waarbij het niet alleen meer over megawatten gaat, maar ook over de vraag hoe een nieuw windpark, onderstation of batterij past in het systeem. Dat maakt nieuwe kwantitatieve doelen voor na 2030 niet minder relevant.
• Ontwikkelaars hadden, als ze de ruimte hadden gekregen, al veel dichter bij het streefdoel van 55 TWh kunnen zijn. Maak het ontwikkelaars mogelijk méér te doen. Een verdubbeling van de hoeveelheid wind en verdrievoudiging van de hoeveelheid zon, zoals vastgelegd in het NPE, is een prima perspectief. Bevestig deze doelen met afspraken tussen overheden, netbeheerders en markt.
• Dat lukt alleen als er een businesscase blijft. In afwachting van Contracts for Difference, moet de SDE++ overeind blijven.
• Tot slot: wie minder afhankelijk wil zijn van fossiele import, zet zijn kaarten maar beter in op oranje-groene energie: in Nederland opgewekte duurzame energie.

Toon bestuurlijk lef en versnel

• De resultaten van het afgelopen jaar stemmen tot zorg. Ze blijven niet alleen achter bij de doelstellingen, maar zijn ook zwakker dan die van het jaar ervoor. Terwijl de urgentie onverminderd groot is, neemt de voortgang af. Om in 2030 ten minste 55 TWh duurzame energie op te wekken, is krachtige sturing, bestuurlijke lef en consistent beleid noodzakelijk. In de praktijk zien we echter te vaak terughoudendheid, vertraging en versnippering.

Positieve signalen uit de regio

• Juist daarom is regionale samenwerking van doorslaggevend belang. Zonder gezamenlijke regie, heldere kaders en doorzettingsvermogen dreigt verdere achterstand. De RES kan alleen slagen wanneer bestuurders verantwoordelijkheid nemen en niet terugdeinzen voor lastige, maar noodzakelijke keuzes. Tegelijk zien we ook positieve signalen: regio’s die hun rol pakken, zelfstandig richting kiezen en de vlucht vooruit nemen. Deze bestuurlijke moed verdient erkenning.
• In het bijzonder verdienen jongeren een prominentere plek in dit proces. Zij zijn niet alleen de generatie die met de gevolgen zal leven, maar ook een bron van kennis, betrokkenheid en ambitie. Hun stem is essentieel om het draagvlak én de toekomstbestendigheid van de energietransitie te versterken.

Verlies mens en natuur niet uit het oog

• Energiegemeenschappen kunnen een sleutelrol spelen in de decentrale ontwikkeling van ons energiesysteem. Bewonersgroepen en energiecoöperaties kunnen - met de juiste kennis – binnen hun eigen gemeenschappen en binnen één netvlak bijdragen aan het ontlasten van het net. Hier moet structureel op ingezet worden.
• Naast de inzet op decentrale oplossingen ligt er een grote opgave in de verzwaring van zowel het hoog- als het laagspanningsnet. Dit legt een aanzienlijke druk op de beschikbare ruimte. Door bewoners actief te betrekken en koppelkansen voor ecologische versterking te benutten, vergroot je het draagvlak wat versnelling mogelijk maakt.
• In september is het label EcoCertified Solar Parks gelanceerd: een belangrijk instrument dat ontwikkelaars helpt om actief bij te dragen aan ecologische versterking. Het label biedt gemeenten en provincies een praktisch toetsingskader. In veel regio’s krijgen de plannen voor de inzet van het kwaliteitsbudget mede dankzij dit kader verder vorm.

Kies een integrale aanpak

• De kansen langs rijkswegen voor zon en wind worden nog onvoldoende benut. Het streven naar lokaal eigendom staat buiten kijf; echter zijn deze projecten procedureel dusdanig complex, dat dit in de praktijk botst met goede participatieprocessen om hiertoe te komen. Zet in op verbeteringen van de procedures en standaardisatie tussen projecten.
• We zien een minimale groei in pijplijn voor windprojecten bij coöperaties, maar onvoldoende om de doelstellingen te halen. Terwijl slim geplaatste lokale windopwek juist past binnen de netbeperkingen. Ook is de huidige realisatie van zonprojecten niet in lijn met de noodzaak van een toekomstbestendig energiesysteem. Er is sturing nodig om zonopwek weer rendabel te maken.
• Betrek maatschappelijke partners en de regio's bij het vormgeven van de langdurige ondersteuning die zo hard nodig is om de energietransitie gezamenlijk voort te zetten. Zij zijn namelijk onmisbaar in de uitvoering.
• De onafhankelijke beleidsevaluatie van de Participatiecoalitie, uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VRO, laat zien dat de PC van grote betekenis is voor zowel bewonersinitiatieven als gemeenten binnen de energietransitie. De Participatiecoalitie betrekt bewoners niet alleen, maar geeft hen ook de ruimte en middelen om daadwerkelijk mee te beslissen over energie en warmte in hun eigen buurt.