Deel II - Signalen uit de omgeving

Energiesysteem vraagt om meer decentrale opwek

De noodzaak meer duurzame energie op land op te wekken, is onverminderd groot. Wij marktpartijen en coöperaties kunnen veel méér realiseren dan waar wij ruimte voor krijgen. Als het aan ons ligt, is de bestuurlijk afgesproken RES-ambitie van 55 TWh in 2030 haalbaar. Net als de verdere uitrol van zon en wind richting 2050, zoals vastgelegd in het NPE. De RES-regio’s zijn vooralsnog onmisbaar om de ruimte daarvoor te creëren.​

Het gaat in de energietransitie inmiddels om méér dan megawatten realiseren. Wordt elektriciteit opgewekt op plekken waar het energiesysteem er om vraagt? We zien dat er nog lang niet altijd ruimte wordt gecreëerd voor extra opwek waar deze hard nodig is. De noden van het energiesysteem wegen dikwijls niet zwaar genoeg in (ruimtelijke) afwegingen. ​

In dat verband is de groeiende disbalans in de realisatie van zon- en windprojecten een gemiste kans. Wind dreigt verder achter te blijven, terwijl dat prachtig aanvult op zon.​

We vragen oog voor de perspectieven die decentrale opwek, in combinatie met opslag, kan bieden bij afnamecongestie. Op steeds meer plekken zien bedrijven die willen verduurzamen, uitbreiden of zich ergens vestigen, zich geconfronteerd met langdurige netcongestie. Onderzoek van Quo Mare laat zien dat vraagcongestie technisch gezien vrijwel altijd oplosbaar is, maar regels, ruimtelijke beperkingen en politieke keuzes staan deze in de weg. Dan kan en moet anders.​

Decentrale opwek en opslag kunnen in situaties waar mogelijkheden voor afnameflexibiliteit zich voordoen ook een bijdrage leveren aan de energievraag van nieuwbouw die door netcongestie wordt vertraagd. Die werkelijkheid verdient meer nadruk van beleidsmakers, naast dominante frames als overlast en ruimtebeslag.​

Tijd voor Versnelling: ​Jongeren vragen om daadkracht in de RES​

De resultaten van het afgelopen jaar zijn teleurstellend en slechter dan die van het jaar ervoor. De tijd dringt: om in 2030 minstens 55 TWh op te wekken is daadkracht en consistent beleid nodig. Nu zien we juist terughoudendheid, vertraging en versnippering.​

De uitvoering wordt te vaak afgeremd door de luidste tegenstanders, terwijl vooruitstrevende stemmen - jongeren, klimaatactieve burgers en toekomstgerichte bedrijven - onvoldoende doorklinken. Dat verstoort het debat en belemmert de energietransitie.​

De RES blijft een waardevol instrument; niet als doel op zich, maar als middel om richting te geven, belangen te verbinden en keuzes te maken. Juist in de regio moet versnelling plaatsvinden: daar komen ruimte, belangen en wensen samen.​ ​

Regionale samenwerking is daarom cruciaal. Zonder gezamenlijke regie, duidelijke kaders en bestuurlijke durf raken we verder achterop. De RES slaagt alleen als bestuurders doorpakken en niet terugschrikken voor impopulaire keuzes.​

Vooral jongeren verdienen een sterkere stem. Zij dragen de toekomst, tonen ambitie, denken mee en zijn vaak beter geïnformeerd dan ze krediet voor krijgen. Hun betrokkenheid is cruciaal om het draagvlak en de toekomstbestendigheid van de energietransitie te versterken.​​

De RES vraagt om keuzes, ook als die niet iedereen altijd passen. Als we echt vooruit willen, moeten we ons laten leiden door ambitie, niet door angst. Regio’s kunnen zich niet blijven verschuilen; de RES is harder nodig dan ooit.​

Energietransitie mét…​

Een toekomst voor duurzame opwek op land begint bij bewoners. De Participatiecoalitie pleit voor een energietransitie mét en dóór bewoners: lokaal, rechtvaardig en gezamenlijk. Door bewoners vanaf het begin te betrekken, lokaal eigendom te stimuleren en de natuur te behouden en te versterken, creëren we draagvlak én eigenaarschap.​

Een toekomstbestendig energiesysteem vraagt om een integrale aanpak van warmte, opwek, opslag, infrastructuur en besparing – mét bewoners, bedrijven en overheden samen. Kies voor een decentrale en gebiedsgerichte aanpak, met oog voor landschappelijke inpassing en de kansen die de omgeving biedt.​

Door in energiegemeenschappen energie te delen, te beheren en opwek en verbruik af te stemmen, vermindert netcongestie en krijgen bewoners en bedrijven toegang tot betaalbare hernieuwbare elektriciteit. De Participatiecoalitie pleit voor een actieve rol voor gemeenten bij het opzetten van energiegemeenschappen.​

en dóór bewoners

Benut en vergroot de kracht van de ruim 1400 energiecoöperaties en bewonersinitiatieven die Nederland telt. De Participatiecoalitie ondersteunt deze onmisbare initiatieven in de energietransitie vanuit verschillende expertises.​

Goede inbedding van natuur en landschap vergroot draagvlak bij inwoners en draagt bij aan natuurherstel. Bij zowel opwekprojecten als bij de nodige netuitbreiding. Het kwaliteitsbudget geeft een enorme boost aan natuurversterkende maatregelen bij wind- en zonprojecten. Het versterken van kennis hierover bij lokale overheden blijft nodig.​

Geef als landelijke overheid, naast het vergezicht en doel, ook duidelijk aan hoe het ervoor staat per regio. Zo kunnen bewoners en ondernemers een eerlijk en open gesprek voeren. En bewust inspelen op de kansen die het lokaal opwekken van hernieuwbare energie biedt.​